Gala konkursu „Sołtys Roku”

19 czerwca 2017 r. w Senacie wręczono nagrody laureatom 15. edycji konkursu „Sołtys Roku”, organizowanego przez redakcję „Gazety Sołeckiej” i Krajowe Stowarzyszenie Sołtysów. Uroczystość poprzedziła konferencja „Aktywne sołectwa – obywatelskie społeczeństwo”, przygotowana przez Komisję Samorządu Terytorialnego i Administracji Państwowej oraz Komisję Rolnictwa i Rozwoju Wsi we współpracy z organizatorami konkursu. Jego celem jest promowanie najbardziej aktywnych sołtysów, postaw obywatelskich i troska o rozwój małych ojczyzn.

Otwierając senackie spotkanie, przewodniczący komisji rolnictwa senator Jerzy Chróścikowski przypomniał, że jest to już 15. edycja konkursu, zainagurowanego w 2001 r. po pierwszych bezpośrednich wyborach wójtów, burmistrzów i prezydentów miast. Wówczas uroczystość wręczenia nagród miała znacznie skromniejszy charakter. Obecnie gala laureatów jest okazją do dyskusji o najważniejszych problemach sołectw i sołtysów, a także o różnorodnych aspektach pracy samorządowej.

Podczas konferencji Ilona Matysiak z Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie mówiła o sołeckiej aktywności z punktu widzenia socjologicznego. Jej zdaniem największy wpływ na funkcjonowanie sołectw mają lokalni liderzy, a tymi niewątpliwi są sołtysi, którzy znają problemy swoich społeczności, mają wizję rozwoju sołectwa, potrafią słuchać mieszkańców i angażować ich do aktywnej współpracy na rzecz innych. Można przyjąć, że aktywne sołectwo równa się aktywny sołtys czy sołtyska. Sołtys nie może jednak działać sam, musi mieć wokół siebie osoby wspierające. Taką rolę powinny pełnić Rada Sołecka i Młodzieżowa Rada Sołecka. Niestety, mieszkańcy bywają roszczeniowi, dlatego sołtys musi mieć dużo cierpliwości, a przede wszystkim „grubą skórę”. Warto pamiętać o dobrej komunikacji z mieszkańcami za pośrednictwem strony internetowej czy facebooka, a także o podziękowaniach dla tych, którzy włączają się w działania na rzecz lokalnej społeczności. Bardzo ważna jest rola zebrania wiejskiego i funduszu sołeckiego, z którego można finansować potrzeby mieszkańców. Kolejne instrumenty to odpisy sołeckie, dochody z mienia przekazanego sołectwom czy tzw. małe granty. Wykorzystywanie wszystkich tych mechanizmów stworzyłoby w funkcjonowaniu sołectw długotrwały efekt synergii.

Przykłady dobrego funkcjonowania sołectw, m.in. dzięki współpracy z lokalnymi władzami samorządowymi przedstawił burmistrz Gogolina Joachim Wojtala. Jego zdaniem jest ono możliwe dzięki prowadzeniu dialogu między wójtami i sołtysami w kwestii wypracowania strategii rozwoju zgodnej np. z lokalnym planem zagospodarowania przestrzennego. Dla dobrego funkcjonowania sołectw ważne jest także stworzenie miejsc spotkań dla lokalnej społeczności, a także działania edukacyjne i jasny przekaz, co będzie rozwijane przez gminę.

Podczas spotkania wnioski płynące z konferencji „Kierunki zmian statusu prawnego sołectwa”, która odbyła się 31 stycznia 2017 r. w Senacie, przedstawili przewodniczący Komisji Samorządu Terytorialnego i Administracji Państwowej senator Piotr Zientarski i dr Edyta Hadrowicz ze Szkoły Wyższej im. Pawła Włodkowica w Płocku. Wśród zgłoszonych wniosków najważniejszy dotyczył upodmiotowienia sołectwa i przyznania mu osobowości prawnej. Zdaniem dr Edyty Hadrowicz nie ma żadnych wątpliwości, że status sołectwa powinien być wzmocniony, a upodmiotowienie sołectwa wpisuje się w ideę samorządności terytorialnej. Jak stwierdziła, polskie prawo samorządowe jest już na tyle dojrzałe, by podjąć się jego zmiany właśnie w tym kierunku.

Prezes Krajowego Stowarzyszenia Sołtysów Ireneusz Niewiarowski zwrócił uwagę, że w sołectwach może być wypracowywany cenny kapitał społeczny. Współpraca w ramach lokalnej społeczności buduje też społeczne zaufanie. Dlatego ważne jest podejmowanie zarówno debaty na temat zmian legislacyjnych czy ustrojowych, jak i zapoznawanie się z przykładami dobrych praktyk takich, jak w gminach Gogolin i Dzierżoniów.

Podczas gali list prezydenta Andrzeja Dudy skierowany do Edmunda Woźniaka, który od 50 lat jest sołtysem w Nowym Góździe w woj. mazowieckim, uhonorowanego tytułem sołtysa seniora, odczytał Piotr Nowacki, doradca w Kancelarii Prezydenta RP. Jak napisał prezydent, sołectwa to ważna część polskiego samorządu, są wsparciem w rozwoju gmin i dobrym przykładem budowania więzi lokalnych. Sołectwo, zdaniem prezydenta, to wspólnota aktywna, twórcza i pielęgnująca relacje sąsiedzkie, troszcząca się o dobro rodziny, kultury i zwyczaje. To w sołectwach widać bogactwo małych ojczyzn i siłę Rzeczypospolitej. Jest to możliwe dzięki takim ludziom jak Edmund Wożniak, ich umiejętności kompromisu, zrozumienia ludzkich trosk i rozwiązywania ich problemów.

Podsumowania 15 edycji konkursu „Sołtys Roku” dokonała Joanna Iwanicka, naczelna redaktor „Gazety Sołeckiej”. Przypomniała, że jest już 185 laureatów tego konkursu wobec około 40 tys. sołtysów w całym kraju. Jej zdaniem to ogromny potencjał, armia ludzi, którzy, nie szczędząc własnego czasu, poświęcają się mieszkańcom. W opinii Joanny Iwanickiej nie są za to właściwie doceniani. Mieszkańcy mają wobec nich często zbyt wygórowane oczekiwania, a to właśnie sołtysi przyczyniają się do budowy społeczeństwa obywatelskiego. I dzieje się tak mimo wielu trudności, na jakie napotykają. Redaktor naczelna „Gazety Sołeckiej” przypomniała, że wśród uhonorowanych tytułem sołtysa roku jest 71 kobiet i 114 mężczyzn. Spośród nich 80 nadal sprawuje funkcję sołtysa, około 20 jest radnymi, a wójtem czy burmistrzem zostały zaledwie 2 osoby.

Tytuł Sołtysa Roku 2016 zdobyli: Franciszek Armatowski ze Szczodrowa w woj. pomorskim, Małgorzata Dąbrowska z Bończy w woj. mazowieckim, Dorota Domagała z Rogalinka w woj. wielkopolskim, Anna Fąfara z Brzeżanki w woj. podkarpackim, Beata Grzechnik z Woli Kamieńskiej w woj. warmińsko-mazurskim, Danuta Łukasiak z Jastrzębia w woj. opolskim, Michał Olejniczak z Siemczyna w woj. zachodniopomorskim, Joanna Pestkowska z Owiesna w woj. dolnośląskim, Grażyna Pietrak z Jastkowa w woj. lubelskim, Maria Ratyńska z Zastania  w woj. zachodniopomorskim, Elżbieta Szumska z Ciemnoszyj w woj. podlaskim, Monika Wyrwał z Komornik w woj. świętokrzyskim. Tytułem sołtysa seniora uhonorowano Edmunda Woźniaka.